بر اساس مواد 52 و 72 قانون نظام صنفی، رسیدگی به تخلفات صنفی به هیات رسیدگی به تخلفات صنفی متشکل از نمایندگان سازمان بازرگانی، دادگستری و مجمع امور صنفی واگذار شده است. دستورالعمل اجرایی مواد فوق در پنج مرحله و با توجه به ملاحظات قانونی، به شرح زیر ابلاغ می شود.

ماده 1 ) تعاریف

الف) اتحادیه: براساس ماده 7 قانون نظام صنفی شخصیتی حقوقی است که از افراد یک یا چند صنف که دارای فعالیت یکسان یا مشابه هستند و برای انجام دادن وظایف و مسوولیت های مقرر در قانون نظام صنفی تشکیل می شود.

ب) بازرسان و ناظران: افرادی از معتمدان و مصرف کنندگان، که با انتخاب کمیسیون نظارت تعیین می شوند. و گزارش آنها برای مراجع ذیصلاح موضوع ماده 72 ق . ن. ص قابل پیگیری است.

ج) دبیرخانه هیات رسیدگی به تخلفات صنفی: به منظور انجام امور اجرایی مربوط به هیات های رسیدگی بدوی و تجدید نظر در سازمان های بازرگانی استان ها و ادارات و نمایندگی های تابعه تشکیل خواهد شد. مسوول دبیرخانه در مرکز استان توسط رییس سازمان بازرگانی و در شهرستان ها توسط روسای ادارات و نمایندگی های بازرگانی تعیین می شود. وظایف و اختیارات این دبیرخانه بر اساس ماده 8 این دستورالعمل خواهد بود.

د) هیات بدوی رسیدگی به تخلفات صنفی: مجموعه ای از افراد هستند که وظیفه رسیدگی اولیه به پرونده های تشکیل شده از سوی بازرسان و ناظران کمیسیون نظارت و یا اتحادیه های صنفی را دارند. ترکیب این هیات بر اساس ماده 7 این دستورالعمل خواهد بود.

هـ) هیات تجدید نظر: مجموعه ای از افراد هستند که وظیفه رسیدگی به پرونده های تجدید نظر خواهی شده بر اساس ماده 18 این دستورالعمل را دارند. ترکیب این هیات بر اساس ماده 17 این دستورالعمل خواهد بود.

و)منظور از سازمان بازرسی و نظارت در متن دستورالعمل سازمان بازرسی و نظارت بر قیمت و توزیع کالا و خدمات است.

مرحله اول : دریافت شکایت

ماده 2 )

 خریداران یا مصرف کنندگان می توانند شکایات خود را به مراجع زیر تسلیم، ارسال یا اعلام نمایند.

1 – اتحادیه های ذیربط

2 – بازرسان و ناظران کمیسیون نظارت، موضوع ماده 52 قانون نظام صنفی

تبصره 1 : مطابق دستور شماره 2254/1 مورخ 12/2/1382 وزیر بازرگانی ، بازرسان و ناظران باید از بازرسن و ناظران فعلی سازمان های بازرگانی استان ها باشند. (این تبصره نافی اختیارات اتحادیه ها در بازرسی از واحدهای صنفی طبق بند ط ماده 30 قانون نظام صنفی نمی باشند. )

تبصره 2 :سقف تعداد بازرسان و ناظران مجاز برای هر استان بر اساس شرایط اقتصادی استانها و سایر مولفه ها، اعلام خواهد شد. تا زمان اعلام دستورالعمل مربوطه استان ها فقط مجازند در سقف مجاز که قبلا از سوی سازمان بازرسی و نظارت اعلام شده است اقدام به جذب بازرس نمایند.

تبصره 3 : برای بازرسان و ناظران منتخب کمیسیون نظارت توسط سازمان بازرگانی استان و با امضای رییس کمیسیون نظارت هر شهرستان کارت شناسایی صادر می شود. طراحی کارت یکسان در سراسر کشور از سوی سازمان بازرسی و نظارت انجام می شود.

ماده 3 )

 شکایات رسیده به بازرسان و ناظران کمیسیون نظارت همانند سایر شکایات وارده به ستادهای خبری سازمان های بازرگانی در برگه های دارای شماره مسلسل ثبت و در نرم افزار مشخصی که به این منظور طراحی شده است، در رکوردهای جداگانه نگهداری می شوند. (در مورد اتحادیه ها این شکایت بعد از رسیدگی توسط اتحادیه و در پایان هرماه طی فرمتی که قابل ثبت در نرم افزار مذکور باشد اعم از مختومه شده یا متخلف برای ثبت در فایل جداگانه ایی در ستاد خبری سازمان های بازرگانی به این سازمان ها ارسال خواهد شد. بدیهی است هر زمان امکانات نرم افزاری موجود در اتحادیه ها برای ثبت این گزارش ها و ارسال به صورت شبکه ایی برای سازمان بازرگانی میسر شود این گزارش ضرورتی نخواهد داشت.)

تبصره 1 : بازرسان و ناظران کمیسیون نظارت فقط شکایات مرتبط با تخلفات موضوع قانون نظام صنفی را رسیدگی خواهند کرد و سایر شکایات واصله به ستادهای خبری سازمان های بازرگانی استان ها برابر دستورالعمل های قبلی سازمان بازرسی و نظارت رسیدگی خواهد شد.

تبصره 2 : سازمان بازرسی و نظارت با هماهنگی سازمانهای بازرگانی استان ها و شرکت مخابرات ایران زمینه دسترسی همه شهرها و شهرستانها به تلفن 124 را فراهم نمایند.

تبصره 3: طراحی نرم افزار با قابلیت دریافت گزارشهای مورد نیاز توسط سازمان بازرسی و نظارت خواهد بود.

تبصره 4: ارجاع شکایات ثبت شده به بازرسان و ناظران توسط دبیرخانه هیات بدوی رسیدگی به تخلفات صنفی خواهد بود.

تبصره 5 : اطلاع رسانی در مورد نحوه دریافت شکایات از طریق سازمان بازرگانی استانها و اتحادیه های صنفی یا به صورت مشترک از طریق دبیرخانه هیات بدوی رسیدگی به تخلفات صنفی خواهد بود.

مرحله دوم: بررسی شکایت وارده

ماده 4 )

 شکایتهای واصله، توسط اتحادیه های مرتبط و بازرسان و ناظران کمیسیون نظارت (متناسب با نحوه ورود شکایات) ظرف 10 روز بررسی و نتیجه آن به دبیرخانه هیات های بدوی اعلام خواهد شد.

تبصره : اگر گزارش های تخلف به صورت مستقیم به هیات های بدوی ارایه شود هیات بدوی باید گزارش را به سازمان بازرگانی یا اتحادیه ذیربط ارسال نماید این مراجع موظفند ظرف مدت 15 روز جوابیه ارسال نمایند در غیر این صورت هیات های بدوی مختار خواهند بود با استفاده از نظر سایر کارشناسان راسا نسبت به بررسی و صدور رای اقدام نمایند.

ماده 5 )

در صورت احراز تخلف از سوی هر کدام از دو مرجع بررسی فوق الذکر، نتیجه در فرم واحد متحدالشکل چهار برگی درج و به هیات بدوی رسیدگی به تخلفات صنفی ارسال می شود. این فرم دارای شماره سریال بوده قابلیت ثبت در نرم افزاری که برای ردیابی این گزارش ها طراحی شده است را دارد نسخه اول مخصوص شعبه بدوی، نسخه دوم مخصوص متخلف، نسخه سوم برای ثبت در نرم افزار و نسخه چهارم نزد بازرس و ناظر باقی می ماند. در صورت عدم احراز تخلف فرد صنفی، انصراف شاکی با رضایت شاکی پرونده توسط اتحادیه مختومه اعلام می شود ولی گزارش آن مطابق ماده 3 به سازمان بازرگانی در پایان ماه ارسال می شود. بازرسان و ناظران کمیسیون نظارت در هر حال، حتی در صورت عدم احراز تخلف با شرایطی که در بالا گفته شد گزارش بررسی شکایات را به هیات های بدوی ارسال می نمایند.

ماده 6 )

در صورت اعتراض شاکی به نتیجه رسیدگی، پرونده به همراه بررسی های انجام شده، ظرف مدت 10 روز از طریق دبیرخانه هیات باید در دستور کار هیات بدوی رسیدگی قرار گیرد.

تبصره 1 : نتیجه رسیدگی به شکایت، توسط دبیرخانه هیات بدوی، در فرمهای مخصوصی که دارای شماره مسلسل، امکان ثبت در نرم افزار و پیگیری را دارند ثبت می شود. طراحی فرم ها، نرم افزارهای مربوطه و دستورالعمل نحوه تکمیل فرمها بر عهده سازمان بازرسی و نظارت می باشد. گزارشهای ارسالی از سوی تحادیه ها نیز باید در قالب مشابهی که توسط سازمان بازرگانی استان با توجه به شرایط خاص هر اتحادیه تدوین می شود، ثبت شوند. تا در پایان هر ماه امکان درج این گزارش ها در نرم افزار موجود در سازمان بازرگانی فراهم گردد.

تبصره 2 : نتیجه رسیدگی به پرونده از سوی دبیرخانه هیات بدوی به شاکی اعلام خواهد شد. در صورت مختومه شدن پرونده در اتحادیه مدیر اجرایی اتحادیه موظف است اطلاع رسانی لازم در مورد دلایل مختومه شدن پرونده را به شاکی انجام دهد. ثبت سوابق بررسی ها، در هر دو مرجع الزامی است.

تبصره 3 : بازرسان و ناظران کمیسیون نظارت و اتحادیه های صنفی می توانند بر اساس نیاز بازار و اولویت های کالایی و خدماتی که از سوی کمیسیون تنظیم بازار یا کمیسیون نظارت اعلام می شود یا بر اساس اولویت ها و وظایفی که دولت تعیین می کند بازرسی های نوبه ایی از واحدهای صنفی به عمل می آورند. نتیجه این بررسی ها در صورتی که منجر به احراز تخلف شود، بایستی در قالب فرمهای موضوع ماده 5 این دستورالعمل به هیات بدوی رسیدگی به تخلفات صنفی ارسال شود.

مرحله سوم: رسیدگی به شکایت در هیات بدوی

ماده 7 )

 اعضای هیات بدوی رسیدگی به تخلفات صنفی عبارتند از:

1 – نماینده سازمان بازرگانی در مرکز استان یا اداره بازرگانی در شهرستانها که با حکم رییس سازمان بازرگانی معین می شود.

2 – نماینده قوه قضاییه که مطابق ضوابط اعلامی در قانون نظام صنفی با حکم رییس قوه قضاییه تعیین می شود.

3 – نماینده مجمع امور صنفی ذیربط

تبصره 1: تعداد هیات های رسیدگی به تخلفات صنفی بر اساس شرایط استان و با نظر رییس سازمان بازرگانی و کسب نظر نهایی از سازمان بازرسی و نظارت خواهد بود. تعداد این هیات ها در سطح استان در سالجاری حداکثر برابر تعداد شعب فعلی تعزیرات حکومتی در سطح استان ها خواهد بود.

تبصره 2 :لازم است نمایندگان دستگاه های فوق، دارای تحصیلات حقوقی و یا مطلع به مسایل حقوقی باشند.

تبصره 3 : محل استقرار هیات، سازمان بازرگانی در مراکز استان ها و ادارات و نمایندگی های بازرگانی در شهرستان ها خواهد بود.

تبصره 4 :مسوولیت اداره جلسات هیات بر عهده نماینده سازمان بازرگانی یا ادارات تابعه خواهد بود.

ماده 8 )

 وظایف و اختیارات دبیرخانه هیات رسیدگی به تخلفات صنفی:

1 – ثبت اسناد، نامه ها، پرونده ها، شکایات و انجام مکاتبات اداری.

2 – دریافت و ثبت شکایات تلفنی یا شکایاتی که از طریق پست دریافت می شود.

3 – هماهنگی برای تنظیم زمان برگزاری جلسات هیات بدوی و تجدید نظر.

4 – پیگیری، ارسال و ابلاغ رای صادره از سوی هیات بدوی به طرفین شکایت.

5 – استفاده از امکانات و نرم افزارهای کارآمد برای برقراری ارتباط با مراجعین به صورت 24 ساعته.

6 – ارایه گزارش های دوره ای به سازمان بازرسی و نظارت و مرکز اصناف و بازرگانان ایران.

ماده 9 )

هیات حداکثر در مدت دو هفته از طرفین شکایت دعوت به عمل می آورد و پس از استماع سخنان طرفین به صدور رای اقدام می نماید. (از بازرسان و ناظران کمیسیون نظارت و اتحادیه های صنفی در صورت لزوم و با ارسال دعوتنامه کتبی می توانند در این جلسات به عنوان مطلع دعوت کنند.)

تبصره 1 :عدم حضور هر یک از طرفین دعوا، منجر به عدم رسیدگی و صدور حکم نخواهد شد.

تبصره2 : جلسه با حضور هر سه عضو، رسمیت می یابد و تصمیم گیری با رای 2 عضو معتبر خواهد بود.

تبصره 3 : آرای هیات بدوی باید مستند به مواد قانونی و مقررات باشد و موارد استناد رای صادره ذکر شود. در مقدمه آرا باید گزارش کار و بررسی های انجام شده ارایه شود. مواردی چون حضوری یا غیابی بودن، مهلت اعتراض، نحوه و مرجع اعتراض باید در آنها قید گردد. (تا زمان طرای و ارسال فرم واحدی برای صدور آرا توسط هیات های بدوی می توان از نمونه فرم مراجع مشابه شعب تعزیرات حکومتی استفاده کرد)

ماده 10 )

 حیطه اختیارات هیات بدوی، بر اساس ماده 72 و 52 ق.ن.ص، رسیدگی به تخلفات مندرج در فصل هشتم قانون نظام صنفی و رسیدگی به گزارش بازرسی های موردی و نوبه ای بازرسان و ناظران کمیسیون نظارت و اتحادیه ها در چارچوب قانون نظام صنفی خواهد بود.

ماده 11)

 در مواردی که انجام وظایف یا تصمیمات هیات بدوی و تجدید نظر مستلزم همکاری مراجع دولتی یا عمومی یا ضابطین دادگستری باشد، این مراجع طبق تبصره 4 ماده 72 ق.ن.ص موظف به همکاری بوده و در صورتی که هیات، رسیدگی به شکایات واصله را خارج از صلاحیت خود بداند، پرونده را جهت رسیدگی به مراجع صالح ارسال خواهد کرد. بدل پرونده باید در دبیرخانه ثبت و نگهداری شود.

ماده 12)

آرای صادره توسط هیات بدوی از طریق واحد اجرای احکام به طرفین ابلاغ می شود و از تاریخ ابلاغ رای هر یک از طرفین می توانند ظرف ده روز تقاضای تجدید نظر کنند. رونوشتی از آرای صادره باید به عنوان سابقه در پرونده متخلف درج گردد. (سازمان های بازرگانی می توانند ازخدمات سایر دستگاهها از جمله نیروی انتظامی با عقد قرارداد و برای ابلاغ آرای صادره استفاده نمایند. )

ماده 13 )

 به اتهامات متعدد و همزمان از یک فرد صنفی، در یک هیات بدوی رسیدگی خواهد شد.

ماده 14)

چنانچه اشخاص حقیقی و حقوقی مرتکب چند تخلف شوند معادل مجموع تخلفات محکوم می شوند.

ماده 15 )

 هیات بدوی رسیدگی به تخلفات صنفی می تواند از نظرات کارشناسان خبره اتحادیه ها یا بازرسان و ناظران در جریان رسیدگی به پرونده ها استفاده نماید. هزینه کارشناسی بر عهده درخواست کننده و پس از صدور رای بر عهده محکوم علیه خواهد بود.

ماده 16)

 درصورت عدم امکان تشکیل هیات بدوی یا تجدید نظر در هر یک از شهرستان ها، هیات های بدوی مرکز استان یا شهرستان های مجاور و یا هیات بدوی سیار وظیفه رسیدگی را بر عهده خواهد داشت.

مرحله چهارم: رسیدگی به شکایت واصله به هیات تجدید نظر

ماده 17)

 اعضای هیات تجدید نظر عبارتند از:

1 – رییس سازمان بازرگانی یا یکی از معاونین وی در مرکز استان و رییس اداره یا مسوول نمایندگی بازرگانی در شهرستانها.

2 – رییس کل دادگستری یا نماینده معرفی شده وی.

3 – رییس یا یکی از اعضای هیات رییسه مجمع امور صنفی ذیربط با معرفی رییس مجمع درمرکز استان و شهرستانها.

ماده 18 )

 افراد زیر، حداکثر ظرف مدت 10 روز از زمان ابلاغ رای، می توانند نسبت به آرای صادره توسط هیات های بدوی تقاضای تجدید نظر کنند.

1 – شاکی (حقیقی – حقوقی) یا وکیل قانونی وی در صور برائت یا منع پیگرد یا در مواردی که جبران خسارت وارده در حکم صادر شده لحاظ نشده باشد.

2 – محکوم علیه (حقیقی – حقوقی) یا وکیل قانونی وی.

ماده 19)

 هیات تجدید نظر در محل سازمان یا اداره بازرگانی و با مسوولیت رییس سازمان بازرگانی، معاون وی و یا رییس یا مسوول نمایندگی اداره شهرستان تشکیل می شود.

ماده 20 )

جلسات هیات تجدید نظر با حضور هر 3 عضو رسمیت می یابد و آرای صادره با رای 2 عضو معتبر و لازم الاجرا خواهد بود.

ماده 21 )

 هیات تجدید نظر می تواند از نظرات کارشناسان خبره اصناف و اتحادیه ها و کارشناسان رسمی دادگستری استفاده کند. هزینه کارشناسی در این مورد بر عهده درخواست کننده و پس از صدور رای بر عهده محکوم علیه خواهد بود.

ماده 22 )

هیات تجدید نظر ظرف مدت یک ماه از دریافت درخواست تجدید نظر، با دعوت از طرفین یا نمایندگان آنها شکایت وارده را بررسی و رای نهایی را صادر خواهد کرد. این رای قطعی و لازم الاجرا است و عدم حضور هر یک از طرفین مانع رسیدگی و اتخاذ تصمیم نهایی نخواهد شد.

ماده 23 )

 رسیدگی به تخلفات هیات ها، آموزش بازرسان و ناظران و نحوه گزینش آنها، نحوه نظارت و بازرسی، نحوه پرداخت به بازرسان و ناظران کمیسیون های نظارت و هیات های بدوی و تجدید نظر به موجب دستورالعملی با پیشنهاد سازمان بازرسی و نظارت به معاونت توسعه بازرگانی داخلی و تصویب وزیر بازرگانی خواهد بود.

مرحله پنجم: اجرای احکام

ماده 24 )

به استناد تبصره 4 ماده 72 ق.ن.ص اداره اجرای احکام دادگستری در هر شهرستان، حوزه اجرای احکام ادارات کل تعزیرات حکومتی در استان ها و شعب آنها در شهرستان ها و اداره اماکن نیروی انتظامی موظفند حسب مورد با اعلام هیات های بدوی عهده دار امور ابلاغ احکام، اخطاریه ها و احضاریه ها و پیگیر اجرای احکام باشند.

ماده 25 )

درآمدهای ناشی از جریمه های دریافتی به حساب خزانه واریز خواهد شد و معادل مبالغ واریزی در بودجه های سنواتی وزارت بازرگانی منظور می شود تا با نظر معاونت توسعه بازرگانی داخلی توسط مرکز اصناف و بازرگانان ایران برای اجرای این قانون مصرف شود.

سایر مقررات

ماده 26 )

 ایجاد هماهنگی بین هیات های بدوی و نظارت بر آنها بر عهده رییس سازمان بازرگانی استان یا معاون وی، رییس اداره یا مسوول نمایندگی بازرگانی در شهرستان ها خواهد بود.

ماده 27 )

اعضای هیات مدیره اتحادیه های صنفی مکلفند با توجه به وظایفی که در قانون نظام صنفی در رابطه با بازرسی از واحدهای صنفی به آنها محول شده است (بند ط ماده 30 و فصل هشتم ق . ن.ص) اقدامات و پیگیری های لازم را به عمل آوردند و در صورت عدم همکاری موضوع برای رسیدگی به کمیسیون نظارت ارسال می شود. درصورت تشخیص و اثبات عدم همکاری کمیسیون می تواند نسبت به عزل رییس اتحادیه اقدام نمایند.

ماده 28 )

 عضویت همزمان برای بررسی یک پرونده خاص در هیات های بدوی و تجدید نظر ممنوع است.

 ماده 29 )

 دامنه شمول این دستور العمل در سطح فعالیت افراد صنفی و واحدهای صنفی بوده و شامل فعالیت های صنفی که دارای قانون خاص هستند (تبصره ماده 2 ق.ن.ص) و سایر واحدهای اقتصادی که فعالیت آنها غیر صنفی تلقی می شود نخواهد بود و نظارت بر آنها بر اساس قوانین و دستورالعمل های قبلی ادامه خواهد داشت.

ماده 30 )

 این دستورالعمل در 30 ماده و 19 تبصره و نمودار گردش کار که پیوست می باشد در تاریخ 24/4/1383 به تایید وزیر بازرگانی رسید و هرگونه اصلاح و تغییرات بعدی در این دستورالعمل با پیشنهاد معاون توسعه بازرگانی داخلی و تصویب وزیر بازرگانی خواهد بود.